Frá hefðbundnum textíl til stafrænnar framtíðar

Frá hefðbundnum textíl til stafrænnar framtíðar (Bridging Textiles to the Digital Future) er rannsóknaverkefni Textílmiðstöðvarinnar styrkt af Tækniþróunarsjóði Rannís. 

Í Kvennaskólanum á Blönduósi er til mikið magn af vefnaðarmunstrum, uppskriftum og prufum, bæði frá því á dögum skólahalds og sem hafa verið gefin Kvennaskólanum til varðveislu. Til eru öll frumgögn fjögurra íslenskra vefara og eins vefnaðarkennara sem starfaði við skólann á sjötta og sjöunda áratug seinustu aldar.

Gögnin eru í formi handskrifaðra vefnaðarmunstra, vefnaðarprufa og uppskrifta fyrir vefnað í vefstól. Textílsetur Íslands hefur fengið að gjöf allar prufur og vefnaðarmunstur frá Vefstofu Guðrúnar Jónasardóttur vefnaðarkennara sem starfaði um miðbik seinustu aldar, og einnig kennslugögn frá kennsluferli Guðrúnar í Textíldeild Myndlistar- og handíðnaskóla Íslands. Mikið af kennslugögnum Sigríðar Jóhannsdóttur vefara og vefnaðarkennara hafa einnig verið gefin Textílsetri til varðveislu. Kennslugögn í vefnaði, munstur og sýnishorn sem notuð voru á þeim áratugum sem Kvennaskólinn á Blönduósi starfaði, eru til að einhverju leiti og hafa Vinir Kvennaskólans haldið utan um þau gögn, svo og öll vefnaðargögn Sólveigar Arnórsdóttur vefnaðarkennara.

Umfang gangnanna er mikið, 1000 handskrifaðar blaðsíður af vefnaðarmunstrum og uppskriftum fyrir vefnað og yfir 1500 vefnaðarprufur sem þegar er komið til varðveislu. Hér er um ómetanleg frumgögn að ræða og afar mikilvægt að varðveita, ekki síst vegna þess hversu mikilvægur vefnaður var hér á landi frá landnámi og upp á 20. öldina. Þau hafa því menningar-, hönnunar- og sagnfærðilegt gildi sem mikilvægt er að skrásetja. 

Árið 2017 var sótt um styrk úr Tækniþróunarsjóði Rannís og fékkst styrkur til þriggja ára. Ætlunin er að skrásetja, mynda, flokka og hanna rafrænan gagnagrunn sem hýsir öll bindimunstur, vefnaðarprufur og uppskriftir sem hér eru varðveitt. Fyrsta árið fór nær eingöngu í skrásetningu gagna í tölvutækt form og ljósmyndun á þeim. Annað árið fer í áframhaldandi skrásetningu á gögnum, úrvinnslu þeirra þar sem bindimunstur eru unnin inn í Photoshop til að hægt sé að nýta þau á nýjan og frumlegan hátt í stafrænum vefnaði í TC2 vefstól. Einnig verður klárað að ljósmynda gögnin og unnið að flokkun þeirra. Á þriðja árinu er áætlað að setja upp hinn rafræna gagnagrunn, ásamt því að ljúka skráningu, flokkun og frágangi á gögnunum. Stefnt er að allar vefnótur og uppskriftir fyrir vefnað sem skráð verða munu vera aðgengilegar fyrir nemendur og listamenn sem dvelja í textíllistamiðstöðinni í Kvennaskólanum í framtíðinni.

Vefnaðarmunstrin eru öll sett inn í sérstakt vefnaðarforrit, WeavePoint, og þannig komið inn í stafrænt umhverfi. Alls hafa yfir 1000 vefnaðarmunstur verið greind og unnin inn í vefnaðarforritið. Verkefnastjóri er Ragnheiður B. Þórsdóttir.  

Weaving patterns 

Kennslugögn í vefnaði. Ljósmynd: Textílmiðstöð.