Bridging Textiles to the Digital Future

Bridging Textiles to the Digital Future (,,Frá hefðbundnum textíl til stafrænnar framtíðar") var rannsóknaverkefni Textílmiðstöðvarinnar styrkt af Tækniþróunarsjóði Rannís. Verkefnið hófst í september 2017 og fól í sér greiningu á gömlum vefnaðargögnum, varðveittum í Kvennaskólanum á Blönduósi, auk uppbyggingar á stafrænum gagnagrunni. Verkefnið var kynnt og gagnagrunnur var formlega opnaður á sýningu Textílmiðstöðvarinnar á HönnunarMars í Reykjavík í júní 2020. Verkefninu lauk 31. ágúst 2020. Verkefnastjóri var Ragnheiður B. Þórsdóttir.  

Saga verkefnisins

Í Kvennaskólanum á Blönduósi er til mikið magn af vefnaðarmunstrum, uppskriftum og prufum, bæði frá því á dögum skólahalds og sem hafa verið gefin Kvennaskólanum til varðveislu. Til eru öll frumgögn fjögurra íslenskra vefara og eins vefnaðarkennara sem starfaði við skólann á sjötta og sjöunda áratug seinustu aldar.

Gögnin eru í formi handskrifaðra vefnaðarmunstra, vefnaðarprufa og uppskrifta fyrir vefnað í vefstól. Textílmiðstöð Íslands hefur fengið að gjöf allar prufur og vefnaðarmunstur frá Vefstofu Guðrúnar Jónasardóttur vefnaðarkennara sem starfaði um miðbik seinustu aldar, og einnig kennslugögn frá kennsluferli Guðrúnar í Textíldeild Myndlistar- og handíðnaskóla Íslands. Einnig mikið af kennslugögnum Sigríðar Jóhannsdóttur vefara og vefnaðarkennara. Kennslugögn í vefnaði, munstur og sýnishorn sem notuð voru á þeim áratugum sem Kvennaskólinn á Blönduósi starfaði, eru til að einhverju leiti og hafa Vinir Kvennaskólans haldið utan um þau gögn, svo og öll vefnaðargögn Sólveigar Arnórsdóttur vefnaðarkennara.

Umfang gangnanna er mikið, 1000 handskrifaðar blaðsíður af vefnaðarmunstrum og uppskriftum fyrir vefnað og yfir 1500 vefnaðarprufur sem þegar er komið til varðveislu. Hér er um ómetanleg frumgögn að ræða sem afar mikilvægt er að varðveita, ekki síst vegna þess hversu mikilvægur vefnaður var hér á landi frá landnámi og upp á 20. öldina. Þau hafa því menningar-, hönnunar- og sagnfræðilegt gildi sem mikilvægt er að skrásetja. 

Árið 2017 var sótt um styrk úr Tækniþróunarsjóði Rannís og fékkst styrkur til þriggja ára. Ætlunin var að skrásetja, mynda, flokka og hanna rafrænan gagnagrunn sem er aðgengileg hér á heimasíðu og hýsir öll bindimunstur, vefnaðarprufur og uppskriftir sem hér eru varðveitt.

Fyrsta árið fór nær eingöngu í skrásetningu gagna í tölvutækt form og ljósmyndun á þeim. Annað árið for í áframhaldandi skrásetningu á gögnum, úrvinnslu þeirra þar sem bindimunstur eru unnin inn í Photoshop til að hægt sé að nýta þau á nýjan og frumlegan hátt í stafrænum vefnaði í TC2 vefstól. Einnig var klárað að ljósmynda gögnin og unnið að flokkun þeirra. Á þriðja árinu var unnið við að setja upp hinn rafræna gagnagrunn, vefa prufur í stafrænum vefstól, ásamt því að ljúka skráningu, flokkun og frágangi á gögnunum. 

Alls hafa yfir 2000 vefnaðarmunstur verið greind og unnin inn í vefnaðarforritið WeavePoint. Gagnagrunnurinn er aðgengilegur hér á heimasíðu Textílmiðstöðvar: https://www.textilmidstod.is/ undir flipanum ,,Vefnaður”.

Weaving patterns 

Kennslugögn í vefnaði. Ljósmynd: Textílmiðstöð.